Trước khi đọc bài này, xin mời bạn nhấn nhẹ "theo dõi". Vừa tiện để bạn tham gia bàn luận, chuyển và chia sẻ bất cứ lúc nào, vừa để bạn nhận trải nghiệm xem bóng sâu hơn và sự đồng cảm. Chân thành cảm ơn bạn đã ở bên và ủng hộ!

Khi tiếng còi hết trận ở sân bóng Long Hưng, Trùng Khánh, xé đêm, hơn bốn vạn khán đài chìm vào im lặng một thoáng. Chỉ hai ba giây sau, tiếng hô "trả vé!", "xuống ghế!" dâng lên như nước triều, lập tức đè đoạn bình luận phát lại trên loa sân, đoạn ấy còn chưa hết.

Con số 0-1 đóng băng trên bảng điện tử không phải con số chói nhất. Thứ thực sự đốt lòng người là bóng đội trưởng Vi Thế Hào nắm chặt thẻ đỏ, cúi đầu chậm bước rời sân. Nghẹt thở hơn nữa là câu huấn luyện viên trưởng Thiệu Giai Nhất nói rất bình thản ở họp báo sau trận: "Nhìn quá trình trận đấu, ban huấn luyện chúng tôi cho rằng thể hiện tổng thể vẫn thuộc mức có thể kiểm soát."

Ba trận giao hữu quốc tế, cả ba đều trắng tay. Không một bàn ghi được, chín lần nhìn bóng vào lưới. Lần đầu trong lịch sử đội thua Palestine. Chuỗi 29 năm bất bại trước Tajikistan đứt tại đây.

Có người hâm mộ lật lại cảnh mười ba năm trước, Phạm Chí Nghị đập bàn trước ống kính, rồi sững: những lời năm ấy bị coi là xả cảm xúc, nay đã rơi xuống từng câu, khít vào thực tại lúc này.

Ba trận thua trên sân nhà kéo đáy nhục xuống thêm một nấc. Đáng sửng sốt hơn chính thất bại là tư thế sau khi thua

Giải mời quốc tế Trùng Khánh kỳ này đúng tuần vàng Quốc khánh, lại có lợi thế sân nhà. Ba đối thủ trên giấy đều không lọt top 10 châu Á. Không ít người hâm mộ cố ý lái xe vài trăm cây số lên thành phố núi, chỉ để trong ngày lễ mắt thấy đội tuyển ngẩng đầu, lấy liền hai trận thắng.

Ai ngờ sau trận mở màn thắng Maldives 3-0 dễ dàng, đội đột ngột trượt về phía mất kiểm soát.

Trận thua đầu 0-3 trước New Zealand, vẫn có tiếng cố an ủi: đội khỏe châu Đại Dương thể hình lực lưỡng, nhịp mau, thua sát cũng còn có lý.

Nhưng trận sau sụp 0-5 trước Palestine, không khí cả sân đông cứng. Đối thủ mà trước đây gặp là thường ghi thoải mái từ ba bàn trở lên, nay lại khiến hàng thủ đội tuyển như không có?

Hiệp một, cửa phòng ngự lỗ chỗ: thủ môn cản xong tuột bóng, hậu vệ chuyền về lỗi, kèm người hở liên tục. Ba bàn thua đều từ thao tác thấp, chẳng có hàm lượng kỹ thuật.

Tiếng cổ vũ trên khán đài, từ những hô đồng thanh ngay đầu trận, dần thành tiếng thở dài thưa thớt. Hết trận chỉ còn những tiếng huýt xen nhau.

Người ta tưởng trận thua năm bàn đủ đánh thức máu của cả đội, trận thứ ba gặp Tajikistan ít ra cũng phải cược ra chút thể diện. Không ngờ một cảnh lạnh lòng hơn đang diễn.

Thiệu Giai Nhất dứt khoát dùng hệ năm hậu vệ, ý lấy thủ làm gốc, quyết giữ khung thành.

Năm mươi phút đầu quả thực chưa thủng lưới, nhưng hàng công đứt liên lạc hoàn toàn. Cả đội rất hiếm khi xông vào vòng cấm đối phương, tỷ lệ chuyền thành công rơi xuống đáy, chạy hỗ trợ loạn, số lần mắc lỗi cao đến mức giật mình.

Phút 53, đối thủ phối hợp gọn ở biên rồi treo bóng. Thủ môn Lưu Điện Tọa bay ra cản, tuột bóng. Bóng lăn chậm vào lưới, không một chút hồi hộp.

Sau bàn thua, trên sân không thấy dấu hiệu tổ chức một đợt phản công cho ra hồn. Ngược lại, đội trưởng Vi Thế Hào là người đầu tiên bùng cảm xúc.

Suốt trận anh dây dưa với cầu thủ số 20 của đối phương. Đối phương liên tục dùng những động tác khuất, anh cũng sa vào nóng nảy, hiệp một đã lĩnh một thẻ vàng.

Phút 59, anh chuyền khuỷu vào lưng đối thủ, hai vàng cộng lại, bị truất quyền thi đấu, tự tay khép khả năng lật ngược của phe mình.

Mười người chống đỡ mà còn thua một bàn, hy vọng ngược dòng tắt tại đó.

Hơn ba mươi phút còn lại, đội tuyển không những không gỡ hòa, mà cả trận không có lấy một cú dứt điểm trúng khung thành. Họ bị động giết thời gian cho đến tiếng còi hết trận.

Ở khu phỏng vấn hỗn hợp sau trận, phóng viên hỏi Thiệu Giai Nhất đánh giá trận này thế nào. Ông trước hết nhìn ống kính xin lỗi, nói thẳng trong dịp Quốc khánh đã không đáp lại kỳ vọng của người hâm mộ, rồi bổ sung: "Dù kết quả chưa như ý, nhưng từ việc thực hiện kỹ chiến thuật và mức kiểm soát trên sân, chúng tôi cho rằng quá trình vẫn nằm trong phạm vi dự kiến."

Lời ấy vừa ra, dư luận trên mạng xã hội sôi ngay.

Thế nào là "trong phạm vi dự kiến"? Thua trên sân nhà trước đội xếp dưới mình bảy bậc trên thế giới. Đội trưởng mất kiểm soát, nhiễm đỏ, rời sân. Cả trận không một cú dứt điểm trúng đích. Công lẫn thủ đều lộ mệt, đến ý chí đối kháng cơ bản cũng khó thấy. Thế mà bị gọi là "có thể kiểm soát"?

Điều người hâm mộ thực sự giận chưa bao giờ là bản thân thất bại, mà là trong thất bại thiếu phẩm giá, thiếu đáy và thiếu sự kính sợ. Càng không chịu nổi là sau khi thua vẫn lộ vẻ thản nhiên, yên tâm như không có chuyện gì.

Đúng như một cổ động viên lái xe bốn tiếng đến sân nói khi được phỏng vấn: "Tôi băng qua hơn nửa tỉnh để đến đây, không phải để nghe một câu 'quá trình vẫn kiểm soát được'."

Lời khẳng định của Phạm Chí Nghị mười ba năm trước, vì sao từng bước thành thực tại hôm nay?

Tin ba trận thua vừa lan ra, ba chữ Phạm Chí Nghị lập tức lên đầu bảng tìm kiếm nóng. Không phải vì ông có luận mới, mà đoạn phỏng vấn năm 2013 bị bụi phủ lâu ngày lại bị cả mạng đào lên.

Lúc ấy đội tuyển thua 1-5 trên sân nhà Hợp Phì trước đội trẻ Thái Lan, cả nước chấn động.

Phạm Chí Nghị đập bàn trên chương trình truyền hình, nói thẳng: "Bóng đá Trung Quốc bây giờ trình gì? Chỉ mấy người này chống. Trình Triệu Bằng mà còn đá trung vệ? Anh ta xứng không? Căn bản không có năng lực ấy! Cứ thế này, sớm muộn thua Việt Nam! Thua Việt Nam rồi thua Myanmar, cuối cùng chẳng còn đối tượng để thua, mặt mũi để đâu!"

Hồi đó gần như không ai tin thật, chỉ coi là lời nóng của một cựu tuyển thủ, cho xả cảm xúc là xong.

Dù sao lúc ấy đội tuyển ngồi vững trong top 8 châu Á. Việt Nam, Myanmar và những đội tương tự trong mắt số đông vẫn là "cá nhỏ" chẳng có gì đáng ngại. Ai ngờ một ngày nào đó sẽ thực sự gãy ở một trận chính thức?

Mười ba năm trôi, lời tiên tri tưởng phi lý ấy lại thành một thước đo chính xác, đo quỹ đạo bóng đá Trung Quốc tuột dài.

Ngày đầu năm âm lịch 2022, đội tuyển thực sự ngã dưới chân Việt Nam, không khí Tết cả nước lạnh đi một cái.

Lúc ấy mọi người còn tự an ủi: "Chạm đáy sẽ bật, đáng lẽ phải lên lại."

Ai ngờ chưa đầy bốn năm, dưới cái gọi là "đáy" lại có một vực khác. Lần này đến Palestine, Tajikistan cũng không chống nổi, mà thua không một vết chống cự, đến sự vùng vẫy về chiến thuật cũng khó tìm.

Có người so: hai mươi năm trước gặp những đội kiểu này, đội tuyển mỗi trận thắng cách biệt từ hai bàn trở lên. Mười năm trước, thắng chắc một bàn chẳng có áp lực. Bây giờ, có thắng được hay không đã thành câu hỏi treo.

Không phải đối thủ vụt tiến, mà là chúng ta lùi quá nhiều, quá nhanh.

Lời Phạm Chí Nghị năm ấy, "không có năng lực này", nhìn lại hôm nay, tuyệt không phải lời miệt thị, mà là một chẩn đoán lạnh.

Nhìn kỹ ba trận: điểm rơi đường chuyền lúc nào cũng trôi, khống chế thường lệch ra ba mét, chạy không bóng thiếu ăn ý, phòng ngự dựa vào mắt đoán chứ không phải cắt bóng thật, tấn công thì trông vào bóng dài và đánh đầu, phó mặc cho trời.

Đừng nói phối hợp chiến thuật tinh, đến sự ổn định của đường chuyền nhận cơ bản cũng khó giữ. Đúng như Phạm Chí Nghị bình gần đây trên một chương trình phân tích: "Tố chất chiến thuật gần như trống, dự trữ thể lực thiếu nặng. Một khi gặp áp sát tầm cao, động tác lập tức biến dạng, quyết định hỏng toàn bộ."

Những bệnh này tuyệt không phải bùng đột ngột, mà là kết quả tích tụ đã lâu của tập luyện lơi và chất lượng đối kháng giải nội địa thấp.

Quen nhịp thong thả của giải trong nước, một khi gặp đối thủ cường độ cao hơn, chuyển trạng thái nhanh hơn, cầu thủ lập tức mất phương hướng. Nền tảng dưới áp lực cao hỏng sạch.

Chí mạng hơn nữa là trạng thái tâm lý.

Ngày trước gặp đội yếu, đội tuyển còn lợi thế tâm lý tự nhiên, tin mình lấy thực lực mà nghiền. Nay bước ra sân đã rụt rè, chỉ sợ mắc lỗi mất bàn. Càng căng càng lỗi nối nhau.

Thua tỷ số không nghĩ điều chỉnh chiến thuật, ngược lại nóng vội liều, cảm xúc vỡ, thẻ đỏ theo sát.

Năm ấy Phạm Chí Nghị mắng "mặt mũi để đâu" vẫn còn là cách nói đầy cảm xúc. Nhìn lại bây giờ, đến "tư thế đáng có khi thua" cũng đã nhạt, ý chí chiến đấu gần như bốc hơi.

Đáng buồn hơn ba trận thua là ngọn lửa trong lòng người hâm mộ đang lặng lẽ tắt

Tin ba trận thua quét khắp mạng. Lúc đầu tiếng chửi như sấm. Nhưng càng bàn sâu, càng nhiều giọng mệt và trầm.

Một cổ động viên già, xem hơn hai mươi năm, viết trong phần bình luận: "Trước kia thua, tôi có thể tức đến trắng đêm, đập chai, cãi trên diễn đàn đến ba giờ sáng. Giờ xem xong tỷ số, lặng tắt sóng trực tiếp, quay đi nấu cơm, dắt con. Không phải không bực. Là kiệt sức, đến hơi để giận cũng không còn." Câu ấy đâm đúng đáy lòng không biết bao người.

Thứ người hâm mộ Trung Quốc ít keo nhất chính là sự kiên nhẫn và lòng tin.

Chờ vé World Cup đã hai mươi năm. Trải mấy đời đội tuyển, nhiều đời thuyền trưởng, vô số đợt tập trung và trận giao hữu, luôn ôm một tia "lần này có lẽ khác", rồi thất vọng hết lần này đến lần khác, lại tự vỗ về hết lần này đến lần khác: "Lần sau nhất định sẽ khá hơn."

Kỳ nghỉ Quốc khánh năm nay, nhiều người gạt họp mặt gia đình, từ chối tiệc cưới, bỏ tiền mua vé giá cao lao đến Trùng Khánh, chỉ để mắt thấy một khoảnh khắc bóng đá Trung Quốc ngẩng đầu.

Ba trận khép, tiền bỏ ra, thời gian, niềm vui ngày lễ, tất cả tiêu sạch, đổi lại một bụng u uất và mất mát.

Điều lạnh lòng nhất chưa bao giờ là bản thân thất bại, mà là phía sau thất bại không thấy một tia sáng. Lứa cầu thủ trên sân đã là đội hình đỉnh mà giải chuyên nghiệp trong nước hiện nay chọn được.

Tổng giá trị đội gấp sáu lần đội Tajikistan, khoảng cách lương năm càng một trời một vực, nhưng nội dung trận đấu lại thua xa ý chí chiến đấu và khả năng thực hiện của những cầu thủ bán chuyên bên kia.

Nhìn xuống nền đào tạo trẻ, lại càng mỏng.

Các lứa trẻ quốc gia, thiếu niên quốc gia những năm gần đây thành tích cứ đi xuống. Mầm mới có tiềm năng đếm trên đầu ngón tay, mặt chọn người ngày càng hẹp.

Ngày trước dân mạng đùa "đội yếu để lại cho đội Trung Quốc không còn nhiều". Nhìn lại bây giờ, đối thủ để chúng ta "xuất khẩu thất bại cho ổn định" ngược lại càng dồi dào.

Không ít người nói thẳng: "Thôi đừng xem nữa, kẻo tức."

Nhưng đến đúng ngày thi đấu, màn điện thoại vẫn sáng đúng giờ, đầu ngón tay treo trên trang trực tiếp, lòng bàn tay toát mồ hôi, mắt khóa từng giây hình.

Giống như đối xử với đứa con nhà mình không nên người: trách không ngớt, chê là chuyện thường, nhưng tận đáy lòng vẫn giấu một phần trông chờ không cắt được.

Lời sắc của Phạm Chí Nghị năm ấy đến từ tình yêu bóng đá sâu và nỗi lo nóng ruột. Thế hệ cầu thủ của ông từng đóng cửa, mang thương tích đi World Cup, cam bỏ hợp đồng hậu hĩnh của các ông lớn Ngoại hạng Anh, chỉ để trước ngực in quốc kỳ năm sao.

Họ biết trọng lượng của chiếc áo đội tuyển, cũng hiểu nỗi hổ thẹn và sự tự xét sau khi thua. Điều cầu thủ hôm nay thiếu, chưa bao giờ là thể trạng hay chi tiết kỹ thuật, mà là cái dữ của việc cắn răng gánh đến cùng, là sự trân trọng danh dự gần như bản năng.

Sau trận thua nhục 1-5 trước Thái Lan năm 2013, Phạm Chí Nghị để lại một lời khuyên thiết: "Thực tế một chút, trước hết hãy làm rõ logic cơ bản của bóng đá."

Mười ba năm thoắt một cái, logic đã rõ hay chưa thì không ai biết. Đáy thì cứ thăm xuống: từ "thua Thái Lan là không chấp nhận được", đến "thua Việt Nam thì đành nhận", rồi đến hôm nay "quá trình thua Palestine, Tajikistan vẫn thuộc mức có thể kiểm soát".

Đáy vỡ từng lớp, kỳ vọng bị mài đi mài lại, cuối cùng chỉ còn sự nhìn lặng.

Thật ra điều người hâm mộ cầu rất mộc.

Không cần quét các đội mạnh châu Á, không cần cố chấp tấm vé World Cup. Chỉ mong cầu thủ trên cỏ dốc hết những gì có. Chỉ mong sau khi thua lộ nỗi hổ thẹn thật, chứ không phải vẻ lạnh "thắng thua là chuyện thường".

Như khoảnh khắc tiếng còi hết trận, trên khán đài vẫn có vài cổ động viên nhất quyết hô "cố lên". Tiếng tuy nhỏ, nhưng chắc và dài.

Họ không ngu. Họ chỉ không muốn bỏ tia trông chờ cuối cùng.

Bóng đá Trung Quốc bao giờ bước ra khỏi đáy? Không ai đưa được câu trả lời chắc.

Nhưng ít ra, xin đừng để những người vẫn đứng trong gió, nhất quyết hô lên, mất luôn cả tia sáng mỏng này để dựa.